Հայերենագիտություն բաժնի նյութերը։

ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Եթե որևէ հայ չի խոսում հայերեն, պետք է ստանա իր արդար պատիժը

Ոչ մի առատության եղջյուր հայի համար չի կարող փոխարինել ամենաբաշխ, ամենապարգև հայերենին

Ձերբազատվենք օտարաբանություններից ու գրենք պարզապես հայերեն

Ինչո՞ւ հայոց լեզուն մղվեց երկրորդ պլան

Հայաստանում՝ ՀԱՅԵՐԵ՛Ն։

ԱՆՀԵՏԱՁԳԵԼԻ ՊԱՀԱՆՋ

Ռազմական բառարաններ

Հայաստանին պետք չեն ռուսական դպրոցներ․ ՌԴ-ն հարմար պահ է ընտրել, փորձում է օգտվել փխրուն իրավիճակից

Հայաստանում 1 ռուսական դպրոցի դիմաց՝ 50 հայկական դպրոց Ռուսաստանում․ ի՞նչ կարծիքի եք, պարոն Լավրով

Երեխային զրկել վաղ տարիքում իր մայրենի լեզուն ստեղծագործաբար յուրացնելու հնարավորությունից, նշանակում է հիմքից խարխլել իմացության պատվանդանը

Երկիրը ներսից փլուզելու համար նախևառաջ պետք է անլրջացնել, աղավաղել լեզուն

Հայ դպրոցականը մագաղաթներ վերծանող ծրագիր է ստեղծել

Ոչ մի առատության եղջյուր չի կարող փոխարինել ամենաբաշխ, ամենապարգև հայերենին

Միայն մայրենի լեզվով յուրացրած կրթությունը կարող է ամենալավ դաստիարակչական նշանակությունն ունենալ

Վահան Թեքեյան «Տաղ հայերեն լեզվին»

Կրթական բարեփոխումներ․ թող հին մեռելները իրենց տեղը զիջեն նոր մեռելներին/ Արփի Ոսկանյան

ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտը մերժում և անընդունելի է համարում նոր չափորոշիչները

ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտը մերժում և անընդունելի է համարում նոր չափորոշիչները

Սամվել Մուրադյան՝ «Եթե մենք մեր ներքին ճակատամարտը տանուլ տանք, դրսում հաստատ պարտվելու ենք»

«ԼԱԶԱԹ ՉՏՎԵՑ», ՊԱՐՈ՛Ն ՎԱՐՉԱՊԵՏ

Երբ պետական պաշտոնյաները հայերեն չգիտեն

Հայոց լեզվի խնդիրը «դուխով» բառը չէ. «Սուբյեկտիվ խոսափող»-ի մոտ Դավիթ Գյուրջինյանն է

Գարեգին Նժդեհ — «Հիշի՛ր պատերազմը» աուդիոգիրք

Արմէնպրեսն ու Հայերէնը

Ֆիզիկայի միօրինակ միջավայրում հայերենի դասավանդումը կարող է փոխել ուսանողի առօրյան. ֆիզիկոս

Մատենադարանը (մաս I)

Դոնալդ Էրվին Կնութը Մեսրոպ Մաշտոցի հուշարձանի մոտ

Երբ մտնում եք մեր գրականության ու արվեստի այս նվիրական տաճարը` ձեզ համակում են խորին հարգանքի ու պաշտամունքի զգացմունքներ. հարգանք դեպ այն մարդիկ, որ հարյուրավոր, հազարից ավելի տարիների ընթացքում ստեղծել են մագաղաթյա այս գրքերը,-գրել, նկարազարդել ու հասցրել են մեզ սերնդից սերունդ… Եվ պաշտամունք դեպ այն աշխատանքն ու ոգին, որ մեր նախնիները գրել են այս գրքերի մեջ: Հերոսական աշխատանք և անընկճելի ոգի. հատկություններ, որոնցով հարատևում են ազգերը և նրանց կուլտուրան:

Իսկ երբ ծանոթանում եք հազարավոր այս գրքերի պատմությանը կամ կենսագրությանը,-նրանք երբեմն մարդկանցից ավելի հետաքրքրական կենսագրություն ունեն,-տեսնում եք իսկապես հայ ժողովրդի մեծագործությունը, գրականության, գիտության և արվեստների անմար սերը, որը չի նվազել անգամ ամենածանր ու դաժան արհավիրքի օրերին:

Շարունակությունը

Ի պատասխան Նարեկ Դուրյանի` հայոց թարգմանական ավանդույթների իմաստը չըմբռնած մարդու հեռուստածամածռության. Վ. Սարգսյան

Դերասան Նարեկ Դուրյանը Հայաստանի Հանրային հեռուստաալիքով հեռարձակվող «Մի րոպե մի բան ասեմ՝ Նարեկ Դուրյանի հետ» հաղորդաշարի հաղորդումներից մեկում անդրադարձել է «հայաֆիկացմանը» ու հարց բարձրացրել, թե՝ «Ինչու ենք մենք՝ հայերս, ամեն ինչ սիրում հայաֆիկացնել, մանավանդ՝ խոսքերը», որը ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում քննարկման առարկա է դարձել։ Դրան է անդրադարձել նաև գրող, հրապարակախոս, «9-րդ հրաշալիք» շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր Վաչագան Սարգսյանը։ Ստորև ներկայացնում ենք այն։
Ի պատասխան Նարեկ Դուրյանի` հայոց թարգմանական ավանդույթների իմաստն ու խորհուրդը չըմբռնած մարդու հեռուստածամածռության

Թարգմանե՞լ, թե՞ չթարգմանել, այս է խնդիրը

Տարիների ընթացքում թե՛ սոցիալ-տնտեսական, թե՛ քաղաքական անբարենպաստ պայմաններում հայ ժողովուրդը չի կարողացել առավելագույնս օգտագործել լեզվաշինական իր անսպառ հնարավորությունները: Փառք Աստծո, հիմա կան պայմաններ խելամտորեն մաքրելու մեր լեզուն օտարաբանություններից, օտար ոճերից և օտար բառերից:

Շարունակությունը

Մի թարգմանության առթիվ

Գյուղատնտեսական գրականությունը մեզանում զգալի ծավալվում է. եղած հրատարակչական մարմիններին ավելացել է մեկը` Հողժողկոմատը, որ գուցե հետագայում կարևոր մասն է առնելու իր վրա` գյուղատնտեսական գրականության: Մի թերի կա, որ ըստ հնարավորության պետք է վերացնել. եղած գրքույկների 90 տոկոսը թարգմանություն է, ըստ մեծի մասի` ռուսերենից: Ճիշտ է աշխատում են «հայացնել», հարմարել մեր պայմաններին ու գյուղացու տնտեսության, սակայն շատ քիչ դեպքում է այդ լրիվ հաջողվում: Լավ թարգմանած գրքերի արժեքն իմացվում է այն ժամանակ, երբ այդ գիրքն ընկնում է ընթերցողի` գյուղացու ձեռքը: Այդ դեպքում ավելի շուտ է երևում գրքի թերին և առավել կողմը:

Գյուղատնտեսական մեր գրականությունն աստիճանաբար նվաճումներ է կատարում գյուղում, նույնիսկ շատ հեռու անկյուններում: Եվ մեր գրքույկներն ավելի ուշադիր պիտի թարգմանել ու կազմել, որ գյուղացին համոզվի, նրան մատչելի լինի գրքում գրածը:

Շարունակությունը

Հայկական մշակույթը. նրա արմատները և նախապատմական կապերը ըստ լեզվագիտության

Հատվածներ Ն. Մառի` 1925թ.-ին Փարիզում հայ ուսանողության համար կարդացած դասախոսությունից

Բայց ի՞նչ է լեզուն: Մարդու ներքին կյանքի բացահայտումը և արդարությունը, ոչ միայն խոսք բանավոր թե գրավոր, այլ և թե՛ նյութեղեն, և թե՛ հասարակական մարմնացած հիշատակարաններ: Աղթամարի վանքը, քանդակագործության հրաշքը – ասում են, Ի դարում քանդված Անիի ինքնավարության եղանակը – խասինջուությունը, Դվինի և Շահապիվանի ժողովները, Վարդանանց քաջագործությունները, նրանց նահատակությունը, համաշխարհային առևտրի ծառայող ինը կամարակապ սքանչելի ճարպկությամբ կառուցված կամուրջները մի փոքրիկ գետի` Ախուրյանի վրա, և հազար ու մեկ այլ հայոց ազգի կամ ազգայինների ստեղծագործությունները Հայաստանից էլ դուրս, ի՞նչ են եթե ոչ հայոց լեզու, հայկական լեզու: Եվ հայերեն լեզուն, սովորական իմաստով հասկացված լեզուն, այդ բանն է վկայում: Նա էլ նախնական մարդկության լեզվի հատկությունները պահելով, մեզ ցույց է տալիս, որ լեզուն չէ միայն խոսքերի հավաքումն, այլև գործերի, լեզուն` ինչպես և հաբեթագիտությունը հասկանում է` լոկ բառեր չեն: Հայերենում «բան» բառը ի զուր չէր նշանակում և «խոսք», ինչպես հունարենում «լո՛գոս» կնշանակե միաժամանակ գործ կամ առարկա. և այս եղելությունը աշխարհաբարը պարզ ցույց է տալիս — «ի՜նչ բան», «բանթող», «բանվորներ» և այլ ասացվածների մեջ: Արդեն այդ խոսքի ծագումը հաբեթագիտությունը գտել է, նա նշանակում էր և՛ «խոսել», և՛ «գործել», և՛ «շինել»:

Շարունակությունը

Հայոց լեզուն ամենից լավ պիտի սովորես…

Մի օր էլ, երբ պատանի Ստեփանը պայուսակը թևատակին սովորականի պես գնում է դասի, տեսնում է դպրոցը փակ, իսկ Զաքար վարժապետը` բանտում: Հայ ուսուցչի միակ հանցանքը այն էր, որ նա երեխաներին սովորեցնում էր հայոց լեզուն: Չէ՞ որ ցարական կառավարությունը 1903 թվականին արդեն երկրորդ անգամ արգելել էր հայկական դպրոցներն ու գրավել եկեղեցական կալվածները: Սակայն հայերն ամենուրեք, ինչպես Ղարաքիլիսա ավանում, գաղտնի դպրոցներ էին բացել:

Զորյանի հայրն ու մայրը, միանալով ընդհանուր բողոքին, չէին ուզում, որ որդին սովորի ռուսական դպրոցում, ուր ինչպես կարծում էին, երեխաներին կտրելու էին մայրենի լեզվից:

Շարունակությունը

Հարցազրոյց. Հայերէնի Աւանդումը` Գիտելիքէն Անդին` Ոգի Եւ Մեթոտ (Յարութիւն Քիւրքճեանի Հետ)

Անցնող տարեշրջանին, վարժարաններէ հասած տեղեկութենէ մը կ՛իմանայինք աշխատանքի նոր գործիքի մը` հայերէնի դասաւանդման ուղեցոյցներու մասին, տրամադրուած` դասագիրքերու հեղինակ եւ մանկավարժ Յարութիւն Քիւրքճեանի կողմէ: Ուղեցոյցները կը վերաբերին սփիւռքի տարածքին զանազան շրջաններու մէջ գործածուող «Հայրենի աղբիւր» եւ «Հայ կեանք եւ գրականութիւն» դասագիրքերու զոյգ շարքերուն: Օրին, հեղինակը մեզի եւս տրամադրեց օրինակ մը ուղեցոյցներու շարքէն` խտասալիկի վրայ թուայնացուած:

Վերջերս, օգտուելով Յ. Քիւրքճեանի Լիբանան ներկայութենէն, հարցազրոյցով մը իրմէ յաւելեալ տեղեկութիւններ քաղեցինք ուղեցոյցներու, դասագիրքերու շարքերուն եւ առհասարակ` հայերէնի դասաւանդման առնչուող մանկավարժական հարցերու մասին:

«ԱԶԴԱԿ».- Կրնա՞ք տեղեկութիւններ տալ դասաւանդման ձեր ուղեցոյցներուն մասին…: Նաեւ` ոմանց թերեւս տակաւին անծանօթ դասագիրքերու ձեր շարքերուն մասին:

Շարունակությունը

ԲԱՅՐՈՆԻ ԴԵՐԸ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ԱՐԵՎՄՏՅԱՆ ԵՎՐՈՊԱՅՈՒՄ

… Այն ժամանակ, երբ ֆրանսիացի գիտնականները և լեզվաբանները սկսել էին զբաղվել հայոց լեզվի և պատմության ուսումնասիրությամբ, Անգլիայում այդ ուղղությամբ գրեթե ոչ մի աշխատանք չէր կատարվում:

Վիստոնյան եղբայրների Մովսես Խորենացու Հայոց Պատմության լատիներեն թարգմանությունը, որ հրատարակվել էր Լոնդոնում, շատ ավելի ուշադրության էր արժանացել այլազգի գիտնականների կողմից, քան անգլիացիների:

Շրումպֆի ու Զարբհանալյանի հավաստումով Անգլիայում Վիստոնյան եղբայրներից հետո, Բայրոնը առաջին մարդն է եղել, որ զբաղվել է հայ լեզվի ուսումնասիրության գործով:

Շարունակությունը

Բայրոնի հայերեն ստորագրությունը

… Թանգարանում պահվում են մի շարք նկարներ, որոնք կապված են Բայրոնի անվան հետ: Դրանցից մեկը ներկայացնում է Բայրոնի մուտքը Հայոց կղզին: Բանաստեղծը դուրս է գալիս նավակից, իսկ միաբանների մի խումբ ափին կանգնած, դիմավորում է նրան: Հեռվում, մշուշի մեջ, երևում են Վենետիկը և մի քանի առագաստանավեր: Այդ նկարը պատկանում է հանճարեղ ծովանկարիչ Հ. Այվազովսկու վրձնին, որը մի քանի անգամ այցելել է ս. Ղազար:

Մյուս նկարը ներկայացնում է Բայրոնին նստած հայոց լեզվի դասին: Բանաստեղծը ձեռքում բռնած ունի փետուրե գրիչ: Գրասեղանի վրա դրված է մի բացված գիրք, իր առաջ կանգնած է հայոց լեզվի ուսուցիչ Հարություն Ավգերյանը (գործ անհայտ նկարչի):

Շարունակությունը

ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎԻ ԵՎ ՀԱՅԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԴԱՍԱՎԱՆԴՄԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ ՄԵԿՕՐՅԱ ԴՊՐՈՑՆԵՐՈՒՄ

Սփյուռքն ընդհանրապես շատ բարդ իրողություն է. այն ներկայացնում է մեկ ազգ, բայց ոչ մեկ մշակույթ, մեկ ազգ, բայց ոչ մեկ լեզու, մեկ էթնիկ, սփռված ինքնություն՝ զուգակցված բազում այլ խմբային ինքնությունների հետ և այդ ամենը համադրելու, ձևավորելու և կազմակերպելու պարբերական անհրաժեշտություն։
Մեր լեզվի յուրահատկություններն ու նրա ուսուցման հետ կապված բարդությունները թելադրում են ընդհանուրից տարբեր յուրահատուկ մոտեցումներ անգամ հայրենիքում։ Երկու գրական լեզվի դարավոր առկայությունը և բարբառների ու բանավոր խոսակցական լեզվի այսօրինակ բազմազանությունը արդեն ծնում են լուրջ բարդություններ¸ որոնք, անկասկած, բազմապատկվում են Սփյուռքում։ Հետևաբար մեր Կրթության ու գիտության և Սփյուռքի նախարարություններից, պահանջվում է գերզգայուն պրոֆեսինոլիզմ և աներևակայելի հմտություններ՝ Սփյուռքում հայոց լեզվի ուսուցման հաստատուն¸ ամրագրված սկզբունքներ, ուղղագրական և ուղղախոսական միասնական և ընդհանուր կանոններ մշակելու համար։ Բնականաբար, կրթական միջոցներն ու մեթոդները ընդհանուր լինել չեն կարող¸ միասնական պետք է լինեն լեզվական կանոնները և լեզվի ընդունված բանավոր և գրավոր կաղապարները։ Այս ամենը ենթադրում է ուղղագրական և ուղղախոսական ցանկացած երկընտրանքի ու տարբերակների գոյության բացառում։
Շարունակությունը

ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ «… ԲԱՌԱՐԱՆ»-Ը ԿԱԶՄՈՂՆԵՐԻՆ

Այս վերնագիրը ընթերցողի ուշադրությունը գրավելու համար է միայն, եթե ոչ պիտի վենագրեի.

«Չկլեյված օտկրիտկա (ո՞ւմ):»

Եվ որովհետև ընթերցողի ուշադրությանը արդեն արժանացել եմ (վերոտպյալ վերնագրով), ուստի պիտի հիմա ավելի ազնիվ լինեմ և ասեմ.

-Անվանի լինգվիստ-ակադեմի՜կ(ոս): Հայտնի պրոֆեսոր-արմենիստնե՜ր:

Երեկ գիշեր ես կոլերի մեջ ընկա: Կախեքսիայից խուսափելու համար որոշեցի գրել ձեզ այս օտկրիտկան` դատելով կատակլիզմիկ կատաստրոֆաների կատեգորիաներով:

Շարունակությունը